Lao động · 6 phút · 2026-06-01
BHXH trong HĐLĐ: Doanh nghiệp đóng thiếu — bạn mất gì?
Phân tích nghĩa vụ đóng BHXH theo Luật BHXH 2024: mức đóng 32%, hậu quả khi doanh nghiệp vi phạm, và cách người lao động bảo vệ quyền lợi.
14 triệu lao động Việt Nam chưa được đóng BHXH đúng mức
Theo Bảo hiểm Xã hội Việt Nam, nhiều doanh nghiệp đóng BHXH trên mức lương cơ bản thay vì lương thực nhận — khiến người lao động mất quyền lợi hưu trí, ốm đau, thai sản.
Mức đóng BHXH bắt buộc — 32% lương
Theo Luật BHXH 2024 và Nghị định 58/2020/NĐ-CP, tổng mức đóng BHXH bắt buộc = 32% lương đóng BHXH:
| Loại bảo hiểm | Doanh nghiệp | Người lao động | Tổng |
|---|---|---|---|
| BHXH | 17% | 8% | 25% |
| BHYT | 3% | 1.5% | 4.5% |
| BHTN | 1% | 1% | 2% |
| TNLĐ-BNN | 0.5% | 0% | 0.5% |
| Tổng | 21.5% | 10.5% | 32% |
Lương đóng BHXH — phải là lương thực nhận
Điều 30 Luật BHXH 2024: Tiền lương đóng BHXH là tiền lương tháng ghi trong HĐLĐ, bao gồm:
- Mức lương theo công việc/chức danh
- Phụ cấp lương (chức vụ, thâm niên, khu vực)
- Các khoản bổ sung xác định được mức cụ thể
Vi phạm phổ biến: Doanh nghiệp tách lương thành "lương cơ bản" (3-5 triệu) + "phụ cấp hiệu suất" (phần còn lại). Chỉ đóng BHXH trên phần lương cơ bản.
Ví dụ: Lương thực nhận 20 triệu, DN chỉ đóng BHXH trên 5 triệu. Bạn mất:
- BHXH hưu trí: (20tr - 5tr) × 8% = 1.2 triệu/tháng tích lũy
- Chế độ ốm đau, thai sản tính trên 5 triệu thay vì 20 triệu
Bạn mất gì khi DN đóng thiếu BHXH?
1. Lương hưu thấp hơn nhiều
Lương hưu = 45% mức bình quân tiền lương đóng BHXH (đóng đủ 20 năm) + 2%/năm thêm.
Nếu đóng trên 5 triệu → lương hưu ~2.25 triệu/tháng
Nếu đóng đúng 20 triệu → lương hưu ~9 triệu/tháng
2. Trợ cấp thai sản thấp
Theo Điều 54 Luật BHXH 2024, trợ cấp thai sản = 100% mức bình quân tiền lương đóng BHXH 6 tháng gần nhất × 6 tháng.
Đóng trên 5 triệu → nhận 30 triệu thai sản
Đóng đúng 20 triệu → nhận 120 triệu thai sản
3. Trợ cấp ốm đau, tai nạn lao động thấp
Mọi chế độ ngắn hạn (ốm đau, TNLĐ) đều tính trên lương đóng BHXH.
Cách kiểm tra mức đóng BHXH
1. App VssID (của BHXH Việt Nam): Xem lịch sử đóng BHXH theo tháng
2. Sổ BHXH: Yêu cầu DN cho xem/trả sổ BHXH
3. So sánh với HĐLĐ: Mức đóng phải tương ứng lương ghi trong hợp đồng
Quyền khiếu nại của người lao động
Điều 9 Luật BHXH 2024: Người lao động có quyền:
- Được cấp, quản lý sổ BHXH
- Yêu cầu DN đóng đầy đủ BHXH
- Khiếu nại, khởi kiện khi bị vi phạm
Điều 168 BLLĐ 2019: Tổ chức công đoàn có quyền khởi kiện DN vi phạm BHXH.
Quy trình khiếu nại:
1. Gửi yêu cầu bằng văn bản cho DN
2. Nếu DN không giải quyết trong 30 ngày → khiếu nại lên cơ quan BHXH
3. Cơ quan BHXH kiểm tra, xử lý vi phạm theo NĐ 12/2022/NĐ-CP (phạt 12-15% số tiền đóng thiếu)
4. Nếu không được giải quyết → khởi kiện tại Tòa án lao động
Mức phạt doanh nghiệp vi phạm
Theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP (Điều 39-40):
- Đóng thiếu BHXH: phạt 12-15% số tiền đóng thiếu (tối thiểu 30 triệu)
- Không đóng BHXH: phạt 18-20% số tiền phải đóng
- Chậm đóng: phạt 2%/tháng trên số tiền chậm
Checklist kiểm tra BHXH trong HĐLĐ
- ✅ Lương đóng BHXH = lương + phụ cấp ghi trong HĐ (không tách nhỏ)
- ✅ DN cam kết đóng đầy đủ, đúng hạn
- ✅ Có quy định trả sổ BHXH khi nghỉ việc
- ✅ Không có điều khoản "NLĐ tự nguyện không tham gia BHXH"
Lưu ý: Điều khoản "NLĐ đồng ý không tham gia BHXH" là vô hiệu — BHXH bắt buộc không thể thỏa thuận loại trừ (Điều 3 Luật BHXH 2024).
---
Căn cứ: Luật BHXH 2024 (Điều 3, 9, 30, 54); Bộ luật Lao động 2019 (Điều 168); Nghị định 58/2020/NĐ-CP; Nghị định 12/2022/NĐ-CP (Điều 39-40).